Godzina:  | Data: 31.10.2014 | Imieniny obchodzą: Łukasza, Urbana, Augusta

Bieżące informacje

 

 

Odwiedziło nas 3267231 gości

statystyka

Wykorzystanie współczynników Standardowej Produkcji...

Wykorzystanie współczynników Standardowej Produkcji w świetle Wspólnej Typologii Gospodarstw Rolnych

Członkostwo w Unii Europejskiej sprawiło, że Polskę obowiązują regulacje Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Stwarza to możliwość osiągania różnorodnych korzyści, ale stanowi także ogromne wyzwania. Między innymi konieczna jest systematyczna aktualizacja krajowej systematyki rolniczej i ściśle z nią związanej rachunkowości prowadzonej w gospodarstwach rolnych według standardów unijnych.
Kreowanie Wspólnej Polityki Rolnej wymaga posiadania obiektywnych danych o gospodarstwach rolnych funkcjonujących na terenie Wspólnoty. Funkcje taka pełni FADN – system obowiązkowy, nałożony na każde państwo członkowskie UE. Istotną rolę dla funkcjonowania tego systemu ogrywa stosowanie klasyfikacji gospodarstw według zasad UE, nazywanej Wspólnotową Typologią Gospodarstw Rolnych (WTGR).
FADN to europejski system zbierania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych, którego formalne kształtowanie rozpoczęło się w 1965 roku. System ten tworzony był etapowo w miarę poszerzania Unii Europejskiej. Od 2007 roku FADN funkcjonuje na terenie 27 państw członkowskich UE (wspomnę, ze Polska uczestniczy od 1 maja 2004 roku).
Wspólnotowa Typologia Gospodarstw Rolnych to ujednolicony system klasyfikacji gospodarstw rolnych UE według ich wielkości ekonomicznej i typu rolniczego w określonych regionach.
Ujednolicona klasyfikacja:
·         stanowi jednolite i spójne narzędzie systematyki gospodarstw rolnych funkcjonujących na terenie UE,
·         umożliwia wyłonienie reprezentatywnej próby gospodarstw rolnych dla potrzeb FADN,
·         dostarcza informacji dla kreowania Wspólnej Polityki Rolnej,
·         umożliwia porównywanie sytuacji gospodarstw pomiędzy:
-          typami gospodarstw,
-          państwami członkowskimi i regionami,
-          różnymi okresami.
WTGR służy określeniu wielkości ekonomicznej i ukierunkowania produkcyjnego gospodarstw rolnych w sytuacji, gdy nie jest prowadzona w nim ewidencja zdarzeń gospodarczych, umożliwiająca wykonanie rachunku wyników jako działalności operacyjnej lub dane na ten temat nie są znane. Typologia określonego gospodarstwa rolnego jest wykonywana na podstawie danych ilościowych dotyczących rozmiaru działalności rolniczych (struktura obszarowa upraw i stan zwierząt) oraz opracowanych zgodnie z obowiązującą metodyką standardowych współczynników, odnoszących się do poszczególnych działalności lub do grup działalności rolniczych.
Obliczana na podstawie obowiązujących we WTGR założeń metodycznych wielkość ekonomiczna ukazuje potencjalne możliwości wytwórcze gospodarstwa rolnego położonego w określonym regionie. Parametrem ekonomicznym używanym do 2009 roku włącznie we WTGR była Standardowa Nadwyżka Bezpośrednia obliczana dla zdefiniowanego regionu FADN. Ostatnimi opracowanymi dla potrzeb WTGR parametrami był zestaw SGM „2004” odzwierciedlający sytuację ekonomiczną w latach 2003-2005. Niekorzystna sytuacja dla rolników na rynkach rolnych Unii Europejskiej spowodowała potrzebę zweryfikowania WTGR. Zgromadzone dane rachunkowe FADN z okresu 1989-2006 wskazują na wyraźne zwiększenie kosztów wytwarzania jednostki wartości produkcji rolniczej na obszarze UE, liczonych według cen rynkowych. Zasadniczym tego powodem było szybsze tempo wzrostu cen materiałów do produkcji rolnej niż cen produktów rolniczych. Na ten wzrost wpłynęła także rozpoczęta w 1993 roku modyfikacja systemu dopłat. Sytuacja, w której koszty przekraczają wartość realizowanej produkcji przez gospodarstwa rolne położone na terenie UE, zaprzestanie bezpośredniego subsydiowania cen i produkcji i przejście na subsydiowanie oderwane od produkcji, wszystko to powodowało, że współczynniki Standardowej Nadwyżki Bezpośredniej dla pewnych produktów w niektórych krajach przyjęły wartość ujemną, a to uniemożliwiło ich użycie do WTGR. Z tego właśnie powodu parametry SGM zastąpiono parametrami Standardowej Produkcji (SO), których wartość niezależnie od warunków nie będzie niższa od zera.
Poza zmianą rodzaju parametru klasyfikacyjnego, dla zapewnienia lepszej jego obiektywizacji wydłużono okres referencyjny SO z 3 do 5 lat. Dla potrzeb klasyfikacji gospodarstw do wyrażenia wielkości ekonomicznej do 2009 roku stosowano Europejską Jednostkę Wielkości (ESU), stanowiącą równowartość 1200 euro Standardowej Nadwyżki Bezpośredniej. Od 2010 roku wartość ekonomiczną wyraża się wartością Standardowej Produkcji w europejskiej jednostce monetarnej euro (EUR).
Standardowa Produkcja jest to średnia z 5 lat wartość produkcji określonej działalności produkcji roślinnej lub zwierzęcej uzyskiwana z 1 ha lub 1 zwierzęcia w ciągu 1 roku, w przeciętnych dla danego regionu warunkach produkcyjnych.
SO odnosi się do 12-miesięcznego okresu produkcji. W rachunku SO brane są pod uwagę wartości średnie z 5 lat. Pięcioletni okres referencyjny pozwala na ograniczenie wpływu odchyleń wywołanych zmiennością ilościowego i wartościowego rozmiaru produkcji (np. wynikającego ze złej pogody czy zmian cen produktów rolniczych).
Współczynniki Standardowej Produkcji służą do pomiaru wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego odnoszącej się do jego aktywności w sferze prowadzonej działalności rolniczej. Współczynniki SO ustalane są na poziomie regionalnym, tj. dla wydzielonych regionów rolniczych, przy czym niektóre kraje unijne nie dzielą swojego terytorium na regiony, uznając obszar całego kraju jako jeden region rolniczy (obszar Polski podzielono na 4 regiony). SO danej działalności rolniczej ma odpowiadać średnim ważonym wartościom osiągniętym w gospodarstwach rolnych zlokalizowanych w danym regionie. Regiony te są stosowane zarówno w przypadku Powszechnego Spisu Rolnego (FSS) jak i FADN.
Współczynniki Standardowej Produkcji są z założenia wykorzystywane we Wspólnej Typologii Gospodarstw Rolnych, w ramach której gospodarstwa rolne państw członkowskich UE klasyfikowane są zgodnie z ujednoliconymi zasadami – według wielkości ekonomicznej i typu rolniczego, przy uwzględnieniu położenia regionalnego.
Uzyskane w ten sposób informacje służą kreowaniu Wspólnej Polityki Rolnej, umożliwiają również porównywanie sytuacji ekonomicznej o różnym kierunku produkcji, o różnej sile ekonomicznej, w różnych krajach UE czy regionach w ramach jednego kraju, możliwe jest również wykonywanie analiz pionowych.
Regionalne zestawy współczynników Standardowej Produkcji są podstawą do:
·         naliczenia unijnej klasyfikacji gospodarstw rolnych objętych Badaniem Struktury Gospodarstw Rolnych – wyniki takich naliczeń przekazywane są do UE w formie bazy danych EUROFARM (w Polsce przez Główny Urząd Statystyczny),
·         planu wyboru gospodarstw rolnych do próby FADN – umożliwia on wyłonienie reprezentatywnej próby gospodarstw dla potrzeb FADN poprzez dobór jednostek do badań zgodnie z kryteriami narzuconymi przez plan wyboru. Plan wyboru wymusza znalezienie i dobranie do próby FADN gospodarstw spełniających kryterium minimalnego progu wielkości ekonomicznej (a zatem mieszczących się w ramach pola obserwacji FADN) oraz posiadających określony typ rolniczy i klasę wielkości ekonomicznej w zależności od położenia regionalnego.
Klasyfikacja gospodarstw rolnych funkcjonujących w Polsce wykonywana jest przez Główny Urząd Statystyczny, który zleca Instytutowi Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy przygotowanie algorytmu klasyfikacyjnego. IERiGŻ-PIB opracowuje również zestawy współczynników klasyfikacyjnych. Po przeprowadzeniu klasyfikacji gospodarstw rolnych w GUS, Instytut wykorzystuje wyniki klasyfikacji w celu opracowania planu wyboru dla próby Polskiego FADN.
Po raz pierwszy, przy wykorzystaniu współczynników Standardowej Produkcji, klasyfikacja została przeprowadzona na wynikach z gospodarstw objętych badaniami FSS 2007 – był to zestaw SO „2004” (średnie z lat 2003-2005).
Natomiast zestaw współczynników SO „2007” (pierwszy klasyczny zestaw, średnie z lat 2005-2009) jest podstawą do:
·         naliczenia klasyfikacji gospodarstw rolnych pochodzących z Powszechnego Spisu Rolnego 2010 (FSS’2010),
·         ustalenia planu wyboru gospodarstw rolnych do próby badawczej Polskiego FADN na rok 2013.
Z uwagi na zmieniającą się sytuację w rolnictwie, każde państwo członkowskie UE ma obowiązek aktualizować typologię gospodarstw rolnych. W tym celu niezbędne jest również aktualizowanie parametrów klasyfikacyjnych, czyli współczynników Standardowej Produkcji.
Zgodnie z opublikowaną legislacją unijną kolejne zestawy SO (po SO „2007”), jakie każde państwo członkowskie będzie musiało opracować i przekazać do KE będą następujące:
·         SO „2010” (dla okresu referencyjnego 2008-2012; dla potrzeb typologii GR objętych badaniami FSS 2013),
·         SO „2013” (dla okresu referencyjnego 2011-2015; dla potrzeb typologii GR objętych badaniami FSS 2016).
Warto dodać, że współczynniki Standardowej Produkcji wykorzystywane są również do wielu innych niż WTGR celów. Współczynniki te są niekiedy narzędziem wspomagającym liczne analizy, np. analizy bankowe dla potrzeb oceny zdolności kredytowej rolników. Trzeba jednak pamiętać, że głównym przeznaczeniem zestawów SO jest typologia GR według zasad unijnych. Wszelkie inne zastosowania wynikają z indywidualnych potrzeb osób je wykorzystujących.
 
Sporządziła Małgorzata Gąska
na podstawie opracowania Instytutu Ekonomiki Rolnictwa
i Gospodarki Żywnościowej – PIB w Warszawie
 

Copyright © 2008 - 2014 Warmińsko - Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego

ZamknijNa tej stronie internetowej wykorzystywane są pliki cookies zbierane do celów statystycznych i wykorzystywane do poprawnego działania serwisu www.
Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies można zmienić w ustawieniach przeglądarki - niedokonanie zmian ustawień przeglądarki jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.